Faktor, faktorant, dłużnik – kim są strony faktoringu
Faktor, faktorant, dłużnik faktoringowy, płatnik – terminologia faktoringu może wydawać się skomplikowana. Kim jest każda ze stron? Jakie mają prawa i obowiązki? Wyjaśniamy wszystkie pojęcia w prosty sposób.
W faktoringu uczestniczą trzy podmioty: faktor (firma faktoringowa), faktorant (Ty – przedsiębiorca sprzedający faktury) i dłużnik faktoringowy (Twój kontrahent, który ma zapłacić fakturę). Umowa jest dwustronna – między faktorem a faktorantem. Dłużnik nie jest stroną umowy, ale to od jego płatności zależy powodzenie transakcji.
Trzy podmioty w faktoringu
Każda transakcja faktoringowa angażuje trzy podmioty – nawet jeśli umowa jest zawierana tylko między dwoma z nich:
| Podmiot | Kim jest | Rola w faktoringu |
|---|---|---|
| Faktor | Firma faktoringowa lub bank | Finansuje faktury, wypłaca zaliczki |
| Faktorant | Przedsiębiorca (Ty) | Sprzedaje faktury, otrzymuje finansowanie |
| Dłużnik | Kontrahent (Twój klient) | Płaci fakturę w terminie |
Faktor – firma finansująca faktury
Podmiot świadczący usługę faktoringu – bank, firma faktoringowa lub instytucja finansowa. Faktor wykupuje faktury od przedsiębiorców i wypłaca im zaliczki, a następnie sam ściąga należności od dłużników.
Kto może być faktorem
Banki – duże instytucje oferujące faktoring jako część usług finansowych (PKO Faktoring, Pekao Faktoring, Santander Factoring). Wyższe wymagania, większe limity.
Firmy faktoringowe – wyspecjalizowane spółki (Bibby Financial Services, INDOS, Coface). Często bardziej elastyczne niż banki.
Fintechy faktoringowe – nowoczesne firmy online (NFG, Monevia, SMEO, eFaktor, PragmaGO). Szybkie procedury, niskie progi wejścia, obsługa przez internet.
Prawa faktora
- Weryfikacja sytuacji finansowej faktoranta przed zawarciem umowy
- Ocena wiarygodności dłużników (kontrahentów faktoranta)
- Pobieranie wynagrodzenia (prowizji, odsetek) za usługę
- Odmowa finansowania faktur na niewiarygodnych dłużników
- Dochodzenie należności od dłużnika po cesji wierzytelności
- Żądanie zwrotu zaliczki od faktoranta (przy faktoringu niepełnym)
Obowiązki faktora
- Wypłata zaliczki w ustalonym terminie (np. 24h)
- Monitoring płatności i kontakt z dłużnikiem
- Rozliczenie pozostałej części po spłacie przez dłużnika
- Przejęcie ryzyka niewypłacalności (przy faktoringu pełnym)
- Windykacja należności (w zakresie określonym umową)
- Raportowanie i informowanie faktoranta o statusie faktur
Faktorant – przedsiębiorca korzystający z faktoringu
Przedsiębiorca, który sprzedaje (ceduje) swoje faktury firmie faktoringowej w zamian za natychmiastową wypłatę zaliczki. Faktorantem może być każda firma wystawiająca faktury z odroczonym terminem płatności – od jednoosobowej działalności po dużą korporację.
Kto może być faktorantem
Firmy produkcyjne – sprzedające produkty z odroczonym terminem płatności.
Firmy handlowe – hurtownie, dystrybutorzy, e-commerce B2B.
Firmy usługowe – transport, budownictwo, IT, consulting, marketing.
Freelancerzy i JDG – przy mikrofaktoringu, już od kilku miesięcy działalności.
Faktoring dotyczy transakcji B2B (firma-firma). Nie można finansować faktur wystawionych konsumentom (B2C). Faktorant musi prowadzić działalność gospodarczą i wystawiać faktury z odroczonym terminem płatności.
Prawa faktoranta
- Otrzymanie zaliczki w ustalonym terminie i wysokości
- Wybór faktur do finansowania (nie musisz finansować wszystkich)
- Informacja o statusie finansowanych faktur
- Rozliczenie pozostałej części po spłacie przez dłużnika
- Wypowiedzenie umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia
- Wnioskowanie o zmianę limitu faktoringowego
Obowiązki faktoranta
- Dostarczenie faktorowi dokumentacji (faktury, umowy z kontrahentami)
- Informowanie o zmianach dotyczących dłużników
- Ponoszenie opłat wynikających z umowy (prowizja, odsetki)
- Uzyskanie zgody dłużnika na cesję (przy faktoringu jawnym)
- Zwrot zaliczki w przypadku regresu (przy faktoringu niepełnym)
- Informowanie faktora o reklamacjach i sporach z kontrahentami
Dłużnik faktoringowy – kontrahent faktoranta
Kontrahent faktoranta – firma, która kupiła towar lub usługę i otrzymała fakturę z odroczonym terminem płatności. Po cesji wierzytelności na faktora, dłużnik ma obowiązek zapłacić fakturę na konto faktora (przy faktoringu jawnym) lub faktoranta (przy faktoringu cichym).
Pozycja dłużnika w faktoringu
Nie jest stroną umowy – umowa faktoringowa jest zawierana między faktorem a faktorantem. Dłużnik nie podpisuje tej umowy.
Jest uczestnikiem transakcji – choć nie jest stroną umowy, to od jego płatności zależy powodzenie faktoringu.
Może nie wiedzieć o faktoringu – przy faktoringu cichym dłużnik nie jest informowany o cesji.
Prawa dłużnika
- Prawo do informacji o cesji wierzytelności (przy faktoringu jawnym)
- Zachowanie wszystkich zarzutów wobec nowego wierzyciela (faktora)
- Żądanie dokumentów potwierdzających cesję
- Ochrona przed podwójną płatnością
- Termin płatności pozostaje bez zmian
Obowiązki dłużnika
- Terminowa zapłata faktury (bez zmian wobec pierwotnej umowy)
- Płatność na konto faktora (przy faktoringu jawnym)
- Potwierdzenie faktury na żądanie faktora
Zgodnie z art. 509 Kodeksu cywilnego, cesja wierzytelności może nastąpić bez zgody dłużnika. Wyjątek: jeśli w umowie między faktorantem a dłużnikiem jest zakaz cesji – wtedy faktoring jawny jest niemożliwy (pozostaje faktoring cichy).
Jak współpracują trzy podmioty
Schemat przepływu pieniędzy i dokumentów w faktoringu jawnym:
Etap 1: Transakcja handlowa
Faktorant dostarcza towar/usługę dłużnikowi i wystawia fakturę z odroczonym terminem płatności (np. 30 dni).
Etap 2: Finansowanie faktury
Faktorant przesyła fakturę do faktora. Faktor weryfikuje fakturę i dłużnika, a następnie wypłaca faktorantowi zaliczkę (np. 90% wartości).
Etap 3: Informacja o cesji
Faktor informuje dłużnika o cesji wierzytelności i wskazuje numer konta do wpłaty (przy faktoringu jawnym).
Etap 4: Płatność
W terminie płatności dłużnik przelewa 100% wartości faktury na konto faktora.
Etap 5: Rozliczenie
Faktor wypłaca faktorantowi pozostałą część (10%), potrącając koszty (prowizję, odsetki).
Porównanie ról w różnych rodzajach faktoringu
| Aspekt | Faktoring jawny | Faktoring cichy |
|---|---|---|
| Dłużnik wie o faktoringu | Tak – jest informowany | Nie – nie wie |
| Dłużnik płaci na konto | Faktora | Faktoranta |
| Faktorant przekazuje środki | Nie – dłużnik płaci faktorowi | Tak – przekazuje faktorowi |
| Aspekt | Faktoring pełny | Faktoring niepełny |
|---|---|---|
| Ryzyko niewypłacalności dłużnika | Ponosi faktor | Ponosi faktorant |
| Gdy dłużnik nie zapłaci | Faktorant nie zwraca zaliczki | Faktorant musi zwrócić zaliczkę |
| Koszt usługi | Wyższy | Niższy |
Słowniczek pojęć faktoringowych
Oprócz głównych podmiotów, w faktoringu występują inne ważne terminy:
Przeniesienie praw do należności z faktoranta na faktora. Na podstawie cesji faktor staje się nowym wierzycielem i może domagać się zapłaty od dłużnika. Więcej: cesja wierzytelności.
Osoba przenosząca wierzytelność – w faktoringu to faktorant.
Osoba nabywająca wierzytelność – w faktoringu to faktor.
Maksymalna kwota, jaką faktor wypłaci faktorantowi w ramach finansowania faktur. Więcej: limit faktoringowy.
Maksymalna kwota finansowania faktur wystawionych na konkretnego dłużnika.
Część wartości faktury wypłacana faktorantowi od razu (zwykle 80-100% netto). Więcej: zaliczka faktoringowa.
Pozostała część wartości faktury (np. 10-20%) zatrzymywana przez faktora do czasu spłaty przez dłużnika.
Okres po terminie płatności, w którym faktor czeka na spłatę od dłużnika bez naliczania dodatkowych kosztów i bez regresu.
Prawo faktora do żądania zwrotu zaliczki od faktoranta, gdy dłużnik nie zapłaci (przy faktoringu niepełnym).
Opłata dla faktora za obsługę wierzytelności – procent od wartości faktury.
Koszt finansowania – procent od wypłaconej zaliczki za okres od wypłaty do spłaty przez dłużnika.
Weryfikacja dłużnika przez faktora
Faktor przed sfinansowaniem faktury zawsze ocenia wiarygodność dłużnika:
Co sprawdza faktor
Historia płatności – czy dłużnik płaci terminowo, czy ma opóźnienia.
Kondycja finansowa – dane z wywiadowni gospodarczych, BIG, KRD.
Branża – niektóre branże są postrzegane jako bardziej ryzykowne (budownictwo, gastronomia).
Wielkość i renoma – duże, znane firmy są postrzegane jako bardziej wiarygodne.
Konsekwencje oceny
Pozytywna ocena – faktor akceptuje dłużnika, ustala sublimit, finansuje faktury.
Negatywna ocena – faktor odmawia finansowania faktur na tego dłużnika. To sygnał dla faktoranta, że współpraca z tym kontrahentem jest ryzykowna.
Weryfikacja dłużników przez faktora to darmowa usługa "due diligence". Jeśli faktor odmawia finansowania faktur na danego kontrahenta – warto zastanowić się nad dalszą współpracą z nim.
FAQ – faktor, faktorant, dłużnik
Kto jest stroną umowy faktoringowej?
Stronami umowy są faktor (firma faktoringowa) i faktorant (przedsiębiorca). Dłużnik (kontrahent) nie jest stroną umowy, choć uczestniczy w transakcji – to on płaci fakturę.
Czy dłużnik musi wyrazić zgodę na faktoring?
Nie. Cesja wierzytelności może nastąpić bez zgody dłużnika (art. 509 KC). Wyjątek: jeśli w umowie z dłużnikiem jest zakaz cesji – wtedy faktoring jawny jest niemożliwy. Przy faktoringu cichym dłużnik w ogóle nie wie o faktoringu.
Czy faktorantem może być mała firma lub freelancer?
Tak. Mikrofaktoring jest dostępny dla jednoosobowych działalności, freelancerów, małych firm. Wymagania są niższe niż przy tradycyjnym faktoringu – często wystarczy kilka miesięcy działalności i podstawowe dokumenty.
Co jeśli dłużnik nie zapłaci faktury?
Zależy od rodzaju faktoringu. Przy faktoringu pełnym – ryzyko ponosi faktor, faktorant nie zwraca zaliczki. Przy faktoringu niepełnym – po okresie karencji faktor może żądać zwrotu zaliczki od faktoranta (regres).
Czy faktor może odmówić finansowania faktury?
Tak. Faktor może odmówić, jeśli uzna dłużnika za niewiarygodnego, faktura ma błędy, przekroczono limit, lub z innych przyczyn określonych w umowie. Odmowa to często sygnał ostrzegawczy dla faktoranta.
Kto ponosi koszty faktoringu?
Koszty (prowizję, odsetki) ponosi faktorant – są potrącane z funduszu gwarancyjnego przy rozliczeniu lub naliczane osobno. Dłużnik nie ponosi żadnych dodatkowych kosztów – płaci tyle samo, co bez faktoringu.
Czy dłużnik może odmówić płatności faktorowi?
Dłużnik zachowuje wszystkie zarzuty, które miał wobec faktoranta (np. reklamacja, wadliwy towar). Może też żądać dokumentów potwierdzających cesję. Nie może jednak odmówić płatności tylko dlatego, że jest faktoring.
Czy muszę informować kontrahentów o faktoringu?
Przy faktoringu jawnym – tak, dłużnik jest informowany o cesji. Przy faktoringu cichym – nie, kontrahent nie wie o faktoringu. Wybór rodzaju faktoringu zależy od Twojej relacji z kontrahentami.
Porównaj oferty firm faktoringowych. Sprawdź, które warunki najlepiej pasują do Twojej firmy i Twoich kontrahentów.
Porównaj oferty faktoringu
